WadWeten

Door: Tim van Oijen
Datum: 27 augustus 2010

Begin jaren tachtig werd het uitheemse schelpdier de Amerikaanse zwaardschede (Ensis directus) voor het eerst in de Waddenzee waargenomen. Sindsdien zijn de aantallen van deze tweekleppigen sterk toegenomen. Op sommige plaatsen zitten er tientallen in een vierkante meter wadbodem. Uit onderzoek blijkt dat ze inmiddels een belangrijke voedselbron voor diverse vis- en vogelsoorten van de Nederlandse kust zijn. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 21 augustus 2010

De waddeneilanden liggen niet stil. Ook deze zomer zullen bezoekers die regelmatig op de eilanden komen zich weer hebben verbaasd over de veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds hun laatste verblijf. Met name de uiteinden van de eilanden zijn voortdurend in beweging, door de invloed van wind en getij. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 9 juli 2010

In een kwal gaat heel wat om. In elk geval veel meer dan je in eerste instantie zou denken als je er eentje sloom in het water ziet zwemmen. De gedachten van de oorkwal, een algemene soort in de Waddenzee, zijn door wetenschappers bestudeerd. Het kwallenbrein gebruikt informatie van zintuigen voor ondermeer licht, geluid en aanraking. Hiermee stuurt hij het weke lijf zo aan dat prooidiertjes worden gevangen, bedreigende situaties worden gemeden en de kwal met soortgenoten kan groeperen. Geen eenvoudige reflexen dus, maar gericht gedrag! Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 2 juli 2010

Om de mosselvisserij in de Waddenzee te verduurzamen wordt er in de toekomst niet meer op wilde mosselbanken gevist. In plaats daarvan wordt het mosselzaad opgevangen in zogeheten mosselzaad-invanginstallaties (MZI's). Wetenschappers hebben onderzocht op welk materiaal de schelpdieren het best hechten en dus het meest geschikt is voor toepassing in de MZI's. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 25 juni 2010

Toen in 1932 het laatste stroomgat in de Afsluitdijk werd gedicht, verrezen ook de eerste boerderijen en dorpshuizen in de Wieringermeer. Bij de inrichting van dit nieuwe land werd geprobeerd om een paradijselijke maatschappij te realiseren. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 18 juni 2010

De Waddenzee vormt een belangrijk tussenstation voor trekvogels. Een minder bekende pleisteraar  is de regenwulp. Deze wat onbekende wadvogel eet overdag in het binnenland, maar zoekt 's avonds de kust op. Met het teruglopen van de aantallen regenwulpen blijken de kwelders van Noord-Friesland Buitendijks als rustgebied van groeiend belang. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 11 juni 2010

Persfoto's van de afsluiting van de Zuiderzee - voltooid in 1932 - toonden vooral kranen met hun grote grijpers met keileem. De mens bleef vrijwel onzichtbaar. In een hoofdstuk in het boek 'Getemd maar Rusteloos. De Zuiderzee verbeeld - een multidisciplinair onderzoek' wordt de nadruk op techniek verklaard. Deze paste in een tijd waarin de snelle technologische ontwikkeling onderdeel werd van de nationale trots. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 4 juni 2010

In 1932 werd de Zuiderzee afgesloten van de Waddenzee. Een historisch moment, en een staaltje waterbouw waar menig ingenieurshart nog steeds sneller van gaat kloppen. De aanleg van de Afsluitdijk betekende echter ook een enorme ecologische ingreep. Het estuarine karakter van de Waddenzee is deels verloren gegaan. Ook er ontstond er een zandhonger, welke nog steeds niet is gestild. Lees het volledige bericht op de site van de waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 28 mei 2010

De sterke stroming in de Waddenzee kan veel zand en slib loswoelen. Maar in het voor- en najaar vormen zich algenmatten op de wadbodem die dat voorkomen. Een recente studie bevestigt dat de kleverige suikers die de microalgen uitscheiden de boel goed bij elkaar houden. Daarnaast dragen waarschijnlijk ook kokkels en een aantal andere bodemdieren hun steentje bij aan de sedimentstabilisatie. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 21 mei 2010

In de Waddenzee staat het leven in en op de wadbodem in nauwe relatie tot de sedimentsamenstelling van die wadbodem. Langzaam maar zeker groeit het inzicht in de complexiteit van die relatie. Dit inzicht is noodzakelijk om de voortdurende veranderingen in de samenstelling van het bodemleven in de Waddenzee te kunnen begrijpen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 14 mei 2010

Het verleden van het Waddenland wordt al eeuwenlang door wetenschappers bestudeerd. Behalve archeologen en geschiedkundigen zorgden juist ook natuurwetenschappers voor een vooruitgang in de kennis van de historie van het gebied. Onder hen Rembertus Westerhoff (1801-1874) en Gosiwinus Acker Stratingh (1804-1876). Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 7 mei 2010

Wadlopen wordt vaak geassocieerd met een zware tocht door uitgestrekte moddervelden. Net over de dijk bij Groningen en Friesland is het inderdaad erg slikkig, maar grote delen van de wadbodem zijn juist zanderig. Het heeft allemaal te maken met de getijdenstromingen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 29 april 2010

Kanoetstrandlopers die in het voorjaar van Afrika naar de Waddenzee trekken, kunnen letterlijk de  wind mee of tegen hebben. Ze moeten hier tijdens de tocht hun planning op aanpassen. Wetenschappers toonden met een computermodel aan dat ongunstige weersomstandigheden de reisduur kunnen verdubbelen. Tellingen aan de Franse kust lieten zien dat er daar in jaren met tegenwind ook werkelijk grote aantallen kanoeten een tussenstop maken. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 23 april 2010

Oceanen en kustzeëen zoals de Waddenzee spelen een belangrijke rol in het klimaat op aarde. Deze gebieden nemen een groot deel van het door mensen geproduceerde klimaatgas koolstofdioxide (CO2) op. De precieze rol van de Waddenzee is nog niet duidelijk. Het gebied is biologisch zeer productief, maar of er nu netto CO2 wordt opgenomen of juist wordt afgestaan, is nog een vraag. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 16 april 2010

Een aantal decennia geleden ontdekten wetenschappers dat virussen niet alleen op het land maar ook in zee zeer algemeen zijn. Een miljard virusdeeltjes per liter is normaal. Op het eiland Helgoland, een flink eind de Noordzee op boven de Duitse Waddenkust, hebben wetenschappers  wekelijks het  aantal deeltjes bijgehouden. Het wordt steeds duidelijker dat virussen een belangrijke rol in het mariene ecosysteem spelen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 9 april 2010

Palingen zijn lange-afstandzwemmers. Zij leggen hun eieren ver weg op de oceaan. De jonge vislarven trekken naar Europa om hier in de binnenwateren volwassen te worden. De palingstand is de afgelopen decennia sterk achteruitgegaan. De aantasting van hun Europese leefomgeving speelt daarbij mogelijk een belangrijke rol. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 2 april 2010

In Europa zijn er naast de Nederlandse, Duitse en Deense Wadden nog een aantal andere waddengebieden. Het dichtstbijzijnde is de Wash in Engeland. Dit estuarium heeft net als de Wadden unieke natuurwaarden en krijgt speciale bescherming. Beheerders van het gebied zijn druk op zoek naar een goede balans tussen ruimte voor de natuur en voor menselijke activiteiten, zoals de schelpdiervisserij. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 26 maart 2010

Het karakteristieke noordelijke kleigebied is het resultaat van de eeuwige strijd tussen mens en zee. Vroegere boeren wisten land te onttrekken aan de zee middels een uitgebreid stelsel van landaanwinningswerken. Na een periode van verwaarlozing worden deze oude gebruiken weer nieuw leven ingeblazen. De vastelandskwelders groeien op verschillende plaatsen weer gestaag aan. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 19 maart 2010

De afgelopen achtduizend jaar is de zeespiegel in Noordwest-Europa vijftig meter gestegen. Wetenschappers hebben de  variaties in de snelheid waarmee het water in de Waddenregio steeg gereconstrueerd. Dit deden zij op basis van veen- en moerasafzettingen in de bodem en de ligging van oeroude nederzettingen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 12 maart 2010

In de geschiedenis van de Waddenzee wisselden perioden van overstromingen en droogval elkaar af. Er is een complex getijdegebied ontstaan, met kwelders die uniek zijn op wereldschaal .De kwelders op de eilanden kennen weliswaar een geschiedenis van meer dan tienduizend jaar, maar het is de vraag hoe zij de komende periode van klimaatverandering zullen doorstaan.
Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 5 maart 2010

Het ene jaar zit er meer plankton in de Waddenzee dan het andere. Ook de soortensamenstelling van zowel het plantaardig als het dierlijk plankton wisselt, evenals de timing en omvang van voorjaarsbloeien. Die variaties worden vaak toegeschreven aan jaarlijkse verschillen in de weerscondities. Een modelstudie laat echter zien dat interacties tussen de soorten ook zonder weersveranderingen tot chaos kunnen leiden.
Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 26 februari 2010

Kwelders horen bij het waddengebied. Ze kennen een heel eigen begroeiing, die is aangepast aan de regelmatige overspoeling door de zoute zee. Kwelders hebben niet alleen een bijzondere ecologische waarde. Ze spelen ook een rol bij de kustbescherming. Een rol die in het licht van de klimaatverandering steeds belangrijker wordt. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 19 februari 2010

De Waddenregio heeft een rijke cultuurhistorie met schitterende vertellingen die uit overlevering bekend zijn. Onlangs werden bewoners van de Duitse Waddenkust in een enquête naar hun regionale historische helden gevraagd. In Ostfriesland werd één naam met afstand het meest genoemd: Klaus Störtebeker. De vermoedelijke schedel van deze 14e eeuwse piraat werd in januari uit een museum in Hamburg gestolen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 12 februari 2010

De Waddenzee is de kinderkamer voor veel vis uit de Noordzee. Na het uitkomen van de eieren trekken veel jonge vislarven in het vroege voorjaar de Waddenzee binnen. Het warmere zeewater, het rijke voedselaanbod en de afwezigheid van predatoren bieden de ideale omstandigheden om op te groeien. Maar voor sommige vissoorten lijkt de klimaatverandering roet in het eten te gooien. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 5-2-2010

In de zestiende eeuw had een stuurman van een handelsschip dat over de Waddenzee voer het niet makkelijk. Hij moest zonder dat hij kon beschikken over moderne navigatiesystemen voorkomen dat het schip vastliep op een van de vele wadplaten. Enkele hulpmiddelen waren er gelukkig wel. In het in 2009 uitgegeven boek Spiegel van de Zuiderzee worden eeuwenoude zeilaanwijzingen, landverkenningen en zeekaarten gepresenteerd. Waaronder een schitterende houtsnede uit 1594 van Govaert Willemsen van Hollesloot. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 29 januari 2010

De Waddenzee kent een lange geschiedenis van exploitatie. Vanaf de eerste menselijke aanwezigheid werd er gebruik gemaakt van bijna alles wat groeide en bloeide op en langs het wad. Met de bevolkingsgroei nam de druk op de natuur gestaag toe. De afgelopen 1000 jaar kenmerken zich vooral door over-exploitatie. De laatste decennia begint het besef door te dringen dat regelgeving noodzakelijk is om het verdwijnen van veel soorten te voorkomen en herstel in de waddenregio te bevorderen. De grijze zeehond heeft zijn plek inmiddels weer gevonden. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 22 januari 2010

Tot aan de jaren zeventig van de vorige eeuw bestond er in het waddengebied een actieve visserij op zeemos, of 'blomkes', zoals de vissers ze noemden. Deze hydroidpoliepen werden gebruikt als decoratie in bloemstukken en op hoeden. Omdat de markt verslapte, stopte de vangst. Dat het aantal zeemosvelden sindsdien mogelijk toch is afgenomen, komt volgens wetenschappers door eutrofiëring en veranderde stromingspatronen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 15 januari 2010

De afgelopen weken zijn grote delen van de Waddenzee langzaam bedekt geraakt met zeeijs. Een spectaculair gezicht. Maar wat betekent dit voor het leven in de Waddenzee? De meeste wadbewoners kunnen wel tegen een stootje. Voor algen en sommige schelpdieren is een strenge winter zelfs gunstig; zij groeien in het voorjaar des te harder. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 18 december 2009

Langzaam maar zeker krijgt de winter Nederland in zijn greep. Veel dieren vluchten voor de kou; ook in de Waddenzee staat het leven 's winters bijna stil. Tussen de migranten bevindt zich de gewone garnaal. Deze wadbewoner trekt al veertig jaar jaarlijks heen en weer tussen de Noordzee en het wad. Uit recent onderzoek blijkt dat in die periode de garnaal steeds even talrijk is gebleven. Echter, in de Waddenzee worden wel steeds kleinere exemplaren aangetroffen. De oorzaak hiervan is nog onbekend. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie

Door: Tim van Oijen
Datum: 11 december 2009

De scheepvaartroutes ten noorden van de Waddeneilanden worden druk bevaren. Het transport van olie en al dan niet moedwillige olielozingen door schepen vormen een risico voor het waddengebied. Wetenschappers hebben met een computermodel onderzocht wat de gevolgen zijn van een olieramp in de Duitse Bocht. Voor meer dan 70 virtuele rampen berekenden ze de milieueffecten en de socio-economische kosten. Hieruit volgde een eenvoudige relatie tussen de hoeveelheid gelekte olie en de kosten. Dit soort berekeningen kunnen een hulpmiddel zijn bij besluiten over - al dan niet preventieve - maatregelen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 27 november 2009

Met het gereedkomen van de Afsluitdijk in 1932 ontstond het IJsselmeer. In de jaren die er op volgden, varieerde de waterkwaliteit van het meer flink. Paleo-ecologen hebben diens historie gereconstrueerd aan de hand van veranderingen in de soortensamenstelling van kiezelalgen oftewel diatomeeën in de bodem. Zij constateren dat het IJsselmeer begin jaren veertig al een fosfaatrijke periode kende. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 20 november 2009

Parasieten komen overal voor, ook in de Waddenzee.  Ze infecteren slakken, schelpdieren, vogels en vissen. Via deze gastheren beïnvloeden zij het ecosysteem. Ondanks een aantal verschuivingen in de populaties van vogels en vissen en het verdwijnen van een aantal gastheren, is het voorkomen van parasieten in de Waddenzee de laatste veertig jaar nauwelijks veranderd. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 13 november 2009

De exotische schelpdiersoorten muiltje en Japanse oester verdringen in het Waddengebied inheemse oesters en mosselen. Toch zit er voor de mosselen een voordeeltje aan de aanwezigheid van deze exoten. Deense en Duitse wetenschappers hebben namelijk aangetoond dat ze gastheer kunnen zijn van larven van zuigwormen die normaal parasiteren op mosselen. Hierdoor hebben de mosselen minder last van voetinfecties. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 6 november 2009

De Waddenzee heeft zich in de loop van eeuwen gevormd. Zandkorrel voor zandkorrel is op zijn plaats gelegd. Zandkorrels die ook weer keer op keer van plaats zijn veranderd door wind en getij. Het sediment is echter niet volledig overgeleverd aan deze krachten. Het bodemleven in de Waddenzee oefent namelijk ook grote invloed uit op de zand- en slibbewegingen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 30 oktober 2009

De wadpier is in de Waddenzee niet langer meer zomaar de wadpier. Biologen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ) hebben ontdekt dat in de wadbodem naast de 'gewone' wadpier ook de uiterlijk vrijwel identieke Franse tap voorkomt. Wel is deze er zeldzaam; in de Noordzee is hij algemener. De zustersoorten zijn genetisch gezien verrassend verschillend en bestaan waarschijnlijk al tientallen miljoenen jaren als aparte soorten. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 23 oktober 2009

Op het eerste gezicht vormen wadplaten een wat saai bruingrijzig geheel. Dit is slechts een oppervlakkige waarneming. Wie weleens voorzichtig een schep in de bodem heeft gestoken, weet namelijk beter. Het wad vertoont vaak een bijzondere gelaagdheid. Bovenin groen-grijs van kleur, en onderin de fameuze welriekende donkere laag. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 16 oktober 2009

Duitse wetenschappers hebben in de Waddenzee klompjes van enkele tientallen bacteriën ontdekt, die zich gezamenlijk met hun zweepstaartjes voortbewegen en daarbij voor hun richtingsgevoel gebruik maken van het aardmagnetisch veld. Dit soort bacteriebolletjes waren tot nu toe alleen in Noord- en Zuid-Amerika waargenomen. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.

Door: Maria van Leeuwe
Datum: 9 oktober 2009

In de volksmond heeft de duiding exotisch een positieve bijklank. "Exotisch = zoals men vindt in verre vreemde landen; een exotische schoonheid", volgens van Dale, 1976. Deze definitie stamt duidelijk uit een tijd waarin verre vreemde landen nog iets mysterieus hadden. In relatie tot de Waddenzee heeft exotisch een minder positieve lading. Organismen van exotische oorsprong worden niet zozeer beoordeeld om hun schoonheid, ze worden eerder met lichte argwaan gadegeslagen. Lees het volledige bericht op de site van de waddenacademie.

Door: Tim van Oijen
Datum: 2 oktober 2009

De Waddeneilanden kennen een roerig geologisch verleden. Om de ontwikkelingen sinds de laatste ijstijd op het Deense Waddeneiland Rømø nader te onderzoeken, bepaalden geologen met behulp van grondradar de bodemstructuur tot vijftien meter diepte. Zij troffen oude duinen en strandwallen aan en sporen van een overstroming. Lees het volledige bericht op de site van de Waddenacademie.